تضمین قرارداد با سفته و چک؛ نکات حقوقی مهمی که اغلب نادیده گرفته میشوند
مقدمه
در بسیاری از قراردادهای پیمانکاری، مشارکت، اجاره، ساختوساز یا سرمایهگذاری، اخذ تضمین بهعنوان ابزاری برای تضمین انجام تعهدات، امری رایج است. با این حال، تجربه عملی نشان میدهد که بخش قابل توجهی از اختلافات حقوقی دقیقاً از همان تضمینها آغاز میشود؛ جایی که سفته یا چک گرفته شده، اما بند قراردادی بهدرستی تنظیم نشده یا شرایط وصول، عودت و حدود مسئولیت مشخص نیست.
این مقاله با تکیه بر نکات کاربردی و کمتر گفتهشده در حوزه اخذ سفته و چک بهعنوان تضمین قرارداد، به شما کمک میکند از بروز اختلافات پرهزینه پیشگیری کنید یا در صورت وقوع، مسیر درست حقوقی را بشناسید.
تضمین در قرارداد یعنی چه و چرا اهمیت دارد؟
تضمین، ابزاری حقوقی است که بهموجب آن، متعهد اطمینان میدهد در صورت نقض تعهدات قراردادی، طرف مقابل بتواند بدون اطاله، خسارت خود را جبران کند.
بر اساس اصول قراردادی، بند تضمین باید شفاف، دقیق و بدون ابهام تنظیم شود؛ در غیر این صورت، ممکن است:
- امکان وصول تضمین از بین برود؛
- تضمین عملاً بلااثر شود؛
- یا حتی مسئولیتهای ناخواستهای برای ارائهدهنده تضمین ایجاد گردد.
مهمترین مواردی که باید در بند تضمین قرارداد درج شود
مطابق اصول حرفهای قراردادنویسی، موارد زیر باید صراحتاً در قرارداد ذکر شود:
1. مبلغ تضمین
- مبلغ تضمین باید بهصورت عددی و دقیق مشخص شود؛
- اگر تضمین درصدی از مبلغ قرارداد است، علاوه بر درصد، مبلغ ریالی نیز درج گردد؛
2. نوع تضمین
در قرارداد باید مشخص شود که تضمین از چه نوعی است:
- سفته
- چک
- ضمانتنامه بانکی
- وثیقه ملکی
هر یک از این ابزارها آثار حقوقی و ریسکهای متفاوتی دارند.
3. زمان ارائه تضمین
- همزمان با امضای قرارداد
- یا در تاریخ معین
- یا بهعنوان شرط نفوذ قرارداد (بسیار مهم)
4. زمان و شرایط عودت تضمین
یکی از حیاتیترین بندها که اغلب نادیده گرفته میشود.
عدم تعیین دقیق زمان عودت، منشأ بسیاری از دعاوی است.
5. شرایط وصول تضمین
باید دقیقاً مشخص شود:
- در چه تخلفی قابل وصول است؛
- آیا نیاز به مراجعه به دادگاه دارد یا «راسا» قابل وصول است؛
- آیا اخطار قبلی لازم است یا خیر.
چک تضمینی؛ نکات کلیدی که باید حتماً بدانید
بر اساس رویه عملی و حقوقی:
- اگر در متن چک یا قرارداد، عبارت «بابت تضمین» ذکر شود،چک جنبه کیفری خود را از دست میدهد و از طریق اجرای ثبت یا شکایت کیفری قابل تعقیب نیست.
- چکهای صیادی بهمراتب مطمئنتر از چکهای عادی هستند چون امکان استعلام اعتبار دارند.
- چک باید در سامانه صیاد ثبت شود و:
- ذینفع
- تاریخ
- و حتی تضمینی بودن آن مشخص گردد.
- تطابق مفاد چک با اطلاعات سامانه، اهمیت حیاتی دارد.
سفته تضمینی؛ چرا در بسیاری موارد گزینه بهتری است؟
در بسیاری از قراردادها، سفته نسبت به چک ارجحیت دارد، زیرا:
- امکان پیکیری حقوقی است؛
- ریسکهای کیفری برای طرفین ندارد؛
- برای تضمین انجام تعهدات قراردادی طراحی شده است.
وثیقه و تضامین سنگینتر؛ چه زمانی لازماند؟
در قراردادهای کلان (پیمانکاری، سرمایهگذاری، ساخت):
- استفاده از وثیقه ملکی یا ضمانتنامه بانکی توصیه میشود؛
- باید شرایط انتقال، رهن، فک رهن پیشبینی شود؛
- تنظیم این بندها بدون وکیل، ریسک حقوقی بالایی دارد.
نتیجهگیری
تضمین قراردادی، اگر درست تنظیم نشود، نهتنها ضامن اجرای تعهدات نیست، بلکه خود تبدیل به منشأ اختلافات جدی حقوقی خواهد شد.
سفته، چک یا وثیقه، فقط زمانی کارآمد هستند که:
- بند تضمین دقیق و حرفهای نوشته شده باشد؛
- نوع، مبلغ، زمان ارائه و شرایط وصول و عودت شفاف باشد؛
- و ابزار تضمین متناسب با نوع قرارداد انتخاب شده باشد.
مشاوره با وکیل متخصص در مرحله تنظیم قرارداد، بسیار کمهزینهتر از طرح یا دفاع از دعواست.
سؤالات متداول
آیا چک تضمینی قابل شکایت کیفری است؟
خیر. در صورت قید تضمینی بودن، چک وصف کیفری خود را از دست میدهد.
سفته بهتر است یا چک برای تضمین؟
انتخاب نهایی بستگی به نوع قرارداد دارد.
آیا میتوان تضمین را بدون مراجعه به دادگاه وصول کرد؟
بله، اگر این اختیار صراحتاً در قرارداد پیشبینی شده باشد.
آیا عدم تعیین زمان عودت تضمین مشکلساز است؟
بله، این یکی از شایعترین دلایل اختلافات حقوقی است.
ارتباط با وکیل
اگر درگیر تنظیم قرارداد، اخذ یا وصول سفته و چک تضمینی، یا اختلاف ناشی از تضامین قراردادی هستید، مشاوره تخصصی میتواند از خسارات سنگین آینده جلوگیری کند.
وکیل فاطمه سلیقه
وکیل دادگستری
متخصص دعاوی مالی، تجاری و قراردادی
📞 مشاوره تخصصی و پذیرش پرونده
هنوز نظری برای این پست ثبت نشده است.