بررسی حقوقی سقف مندرج در سفته و آثار درج مبلغ مازاد بر آن
مقدمه
سفته بهعنوان یکی از اسناد تجاری پرکاربرد در روابط مالی و قراردادی، جایگاه مهمی در نظام حقوقی ایران دارد. با این حال، در عمل اختلافات متعددی در خصوص سقف اسمی سفته، سفته سفیدامضا و درج مبلغی بیش از حد متعارف یا مورد توافق میان طرفین شکل میگیرد.
یکی از پرسشهای چالشبرانگیز این است که آیا سقف تعیینشده برای سفته، محدودکننده تعهد صادرکننده است یا صرفاً جنبه مالیاتی دارد؟ و در صورت درج مبلغی بیش از سقف مقرر، آیا صادرکننده همچنان متعهد به پرداخت آن خواهد بود یا خیر؟
این مقاله با رویکردی کاربردی، به بررسی ابعاد حقوقی این موضوع، رویه قضایی و نکات مهم در دعاوی مرتبط با مطالبه وجه سفته میپردازد.
مفهوم سقف سفته و ماهیت آن
سقف تعیینشده بر روی برگههای چاپی سفته، ناظر بر محاسبه و وصول مالیات و حق تمبر دولتی است و نه محدودکننده تعهد مدنی یا تجاری صادرکننده. به بیان دیگر:
- سقف اسمی سفته، یک محدودیت مالیاتی است؛
- قانونگذار این سقف را برای تنظیم امور مالیاتی و وصول حقوق دولتی پیشبینی نموده است؛
- این سقف، ذاتاً تعهد صادرکننده را نفی یا محدود نمیکند.
بنابراین، صرف درج مبلغی بیش از سقف اسمی برگه سفته، به تنهایی موجب بطلان تعهد یا بیاعتباری سند نخواهد بود.
درج مبلغ مازاد بر سقف سفته؛ معتبر یا غیرمعتبر؟
از منظر حقوقی و با توجه به اصول کلی اسناد تجاری:
- درج مبلغ بیشتر از سقف اسمی سفته، فینفسه ممنوع یا باطل نیست؛
- صادرکننده سفته با امضا، اصل تعهد را پذیرفته و در صورت تحقق شرایط قانونی، مسئول پرداخت مبلغ مندرج خواهد بود؛
- ضمانت اجرا، نه بیاعتباری سفته، بلکه الزام به پرداخت مابهالتفاوت مالیات متعلقه است.
بر این اساس، ادعای عدم اعتبار سفته صرفاً به دلیل درج مبلغ بالاتر از سقف چاپی، معمولاً در دادگاهها پذیرفته نمیشود.
سفته سفیدامضا و حدود اختیار دارنده
یکی از منشأهای اصلی اختلاف، تحویل سفته سفیدامضا است؛ حالتی که صادرکننده بدون درج مبلغ یا تاریخ، سفته را امضا و تسلیم میکند.
نکات حقوقی مهم در این خصوص عبارتاند از:
- تحویل سفته سفیدامضا معمولاً بهمنزله تفویض اختیار تکمیل مندرجات به دارنده است؛
- با این حال، این اختیار نامحدود نیست و تابع توافق صریح یا ضمنی طرفین میباشد؛
- در صورتی که دارنده، مبلغی مازاد بر توافق واقعی درج نماید، این اقدام میتواند خلاف تراضی تلقی شود.
در چنین شرایطی، بار اثبات تجاوز از حدود اختیار، بر عهده صادرکننده سفته است.
نقش اقرار، ادله اثبات و رویه قضایی
در دعاوی مطالبه وجه سفته، دادگاهها معمولاً به مجموعهای از عوامل توجه میکنند، از جمله:
- اقرار خوانده به اصل بدهی (که قویترین دلیل اثبات دعوا است)؛
- وجود یا عدم وجود دلایل پرداخت (رسید، واریز، تهاتر و…)؛
- ارائه اصل یا تصویر سند تجاری؛
- بررسی اوضاع و احوال حاکم بر توافق طرفین در خصوص مبلغ.
در بسیاری از آراء، دادگاهها ضمن پذیرش اینکه سقف سفته جنبه مالیاتی دارد، در صورت عدم اثبات توافق بر مبلغ بالا، صرفاً تا میزان احرازشده و یا مورد اقرار، حکم صادر میکنند.
نتیجهگیری
در جمعبندی میتوان گفت:
- سقف درجشده روی برگه سفته، ملاک محدودیت تعهد صادرکننده نیست و صرفاً کاربرد مالیاتی دارد؛
- درج مبلغی بیش از سقف، موجب بطلان سفته نمیشود؛
- صادرکننده اصولاً به پرداخت مبلغ مندرج متعهد است، مگر آنکه خلاف توافق بودن مبلغ را اثبات کند؛
- در سفتههای سفیدامضا، اختلاف اصلی نه بر سر سقف سفته، بلکه بر سر حدود اختیار تفویضشده به دارنده است.
از همین رو، در دعاوی مرتبط با سفته، بررسی دقیق مستندات، اقرارات و توافقات طرفین، نقشی تعیینکننده در سرنوشت پرونده دارد.
سؤالات متداول
آیا درج مبلغ بیشتر از سقف سفته جرم محسوب میشود؟
خیر. این موضوع صرفاً تخلف مالیاتی بوده و جرم کیفری به شمار نمیآید.
آیا صادرکننده میتواند صرفاً به استناد سقف سفته از پرداخت وجه آن شانه خالی کند؟
خیر. این دفاع معمولاً مورد پذیرش دادگاهها قرار نمیگیرد.
در سفته سفیدامضا، چه کسی باید خلاف توافق بودن مبلغ را اثبات کند؟
اصل بر صحت اقدام دارنده است و صادرکننده باید تجاوز از حدود توافق را اثبات نماید.
آیا نداشتن اصل سفته یا چک به ضرر خواهان است؟
در بسیاری از موارد بله؛ زیرا اصل سند، رکن اصلی اثبات دعوا محسوب میشود، مگر اینکه ادله جایگزین معتبر وجود داشته باشد.
ارتباط با وکیل
در صورتی که درگیر دعوای مطالبه وجه سفته، دفاع در برابر سفته سفیدامضا، یا اختلاف ناشی از درج مبلغ مازاد هستید، مشاوره با وکیل متخصص اسناد تجاری میتواند از تحمیل خسارات مالی سنگین جلوگیری کند.
فاطمه سلیقه
وکیل دادگستری – تخصص دعاوی مالی و تجاری
مشاوره و پذیرش پرونده در حوزه:
- سفته و چک
- قراردادها و تعهدات مالی
- دعاوی مطالبه وجه و خسارت تأخیر تأدیه
📞 جهت دریافت مشاوره تخصصی، از طریق راههای ارتباطی موسسه اقدام نمایید.
هنوز نظری برای این پست ثبت نشده است.