تقاضای فسخ قرارداد از داور؛ مسیر صحیح حقوقی

فسخ قرارداد از طریق داوری

ممکن است در جریان اجرای یک قرارداد، به علت تخلفات قراردادی، بدعهدی یا عدم انجام تعهدات از سوی طرف مقابل، قصد فسخ قرارداد را داشته باشید. در بسیاری از قراردادها، علاوه بر پیش‌بینی حق فسخ، شرط داوری نیز درج شده است.
سؤال مهم اینجاست که در چنین شرایطی، مسیر صحیح اعمال فسخ چیست؟
آیا می‌توان مستقیماً از داور تقاضای فسخ نمود؟
آیا داور صلاحیت رسیدگی به فسخ قرارداد را دارد؟

در این پست، سعی کرده‌ام مراحل صحیح و حقوقی تقاضای فسخ از طریق داوری را به‌صورت کاربردی بررسی کنم.

گام اول: ارسال اظهارنامه فسخ قرارداد

نخستین اقدام مهم، حتی پیش از ارجاع اختلاف به داوری، ارسال اظهارنامه رسمی فسخ قرارداد برای طرف مقابل است.

در این اظهارنامه باید به‌طور صریح اعلام شود که:

• طرف مقابل مرتکب نقض تعهدات قراردادی شده است؛

• این نقض تعهد موجب ایجاد حق فسخ برای شما گردیده است؛

• شما به استناد شرط قراردادی یا مقررات قانونی، حق فسخ را اعمال می‌کنید.

ارسال اظهارنامه فسخ، علاوه بر ایجاد سابقه رسمی، نقش مهمی در احراز حسن نیت و جلوگیری از ایرادات شکلی در مرحله داوری یا دادگاه دارد.

نمونه متن اظهارنامه فسخ قرارداد

احتراماً؛
به استحضار می‌رساند، به موجب قرارداد منعقده فی‌مابین اینجانب و جنابعالی/آن شرکت محترم به تاریخ ………………… با موضوع …………………، متعهد به انجام تعهدات مقرر در مواد ………… قرارداد بوده‌اید.

مع‌الاسف علیرغم انقضای مهلت‌های مقرر و پیگیری‌های مکرر، تعهدات قراردادی از سوی شما به نحو صحیح و کامل انجام نشده و این امر مصداق بارز نقض تعهدات قراردادی و تخلف از مفاد قرارداد می‌باشد. بدیهی است ادامه این وضعیت موجب ورود خسارات مادی و معنوی به اینجانب گردیده است.

نظر به اینکه مطابق بند/ماده ………… قرارداد و همچنین مستنداً به مواد ۲۱۹، ۲۲۰، ۲۲۱ و ۲۳۷ قانون مدنی، در صورت تخلف متعهد از انجام تعهد، برای متعهدله حق فسخ پیش‌بینی گردیده است، بدین‌وسیله اراده قطعی خود را مبنی بر فسخ قرارداد مذکور اعلام می‌نمایم.

لذا از تاریخ ابلاغ این اظهارنامه، قرارداد یادشده منفسخ تلقی گردیده و کلیه آثار و تعهدات ناشی از آن زائل می‌گردد. بدیهی است مسئولیت جبران کلیه خسارات وارده ناشی از عدم انجام تعهدات، وفق مقررات قانونی، بر عهده جنابعالی/آن شرکت خواهد بود.

ضمناً نظر به وجود شرط داوری مندرج در قرارداد، موضوع از طریق داور منتخب مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت.

گام دوم: ارجاع اختلاف به داوری

پس از ارسال اظهارنامه فسخ، در صورت وجود شرط داوری، باید اختلاف را مطابق قرارداد به داور ارجاع دهید. این اقدام نیز معمولاً از طریق اظهارنامه‌ای مستقل با عنوان «ارجاع اختلاف به داوری» انجام می‌شود.

در این اظهارنامه باید:

• به شرط داوری و قرارداد استناد شود؛

• شرح مختصری از تخلف طرف مقابل ارائه گردد؛

• خواسته به‌طور دقیق «اعلام فسخ قرارداد» قید شود؛

• در صورت لزوم، خواسته‌های تبعی مانند خسارت نیز مطرح گردد.

نکته مهم آن است که داور و حتی دادگاه، فسخ‌کننده قرارداد نیستند؛ بلکه صرفاً اعلام‌کننده تحقق فسخ بر اساس شرایط قانونی و قراردادی می‌باشند.

نکته مهم: ترتیب الزام به انجام تعهد یا فسخ

در مواردی که تعهد قراردادی از نوع شرط فعل باشد، رعایت مقررات مواد 237 الی 240 قانون مدنی ضروری است. به این معنا که:

• اصل بر الزام متعهد به انجام تعهد است؛

• تنها در صورت عدم امکان الزام یا تخلف مؤثر، فسخ قرارداد قابل اعلام خواهد بود.

فارغ از موضوع فوق که نیاز به بررسی پرونده دارد ،  خواسته صحیح فسخ نزد داور باید به‌صورت زیر تنظیم شود:

اعلام فسخ قرارداد شماره **** مورخ ***/***/*****

صلاحیت داور در رسیدگی به فسخ قرارداد

۱. داوری بین‌المللی

در داوری بین‌المللی، شرط داوری از قرارداد اصلی مستقل و جداگانه تلقی می‌شود. به همین دلیل، داور می‌تواند:

• درباره فسخ قرارداد؛

• و حتی درباره بطلان قرارداد اصلی
  اظهارنظر و رأی صادر نماید.

این اصل تحت عنوان استقلال شرط داوری (Separability) شناخته می‌شود و در اسناد و رویه‌های بین‌المللی پذیرفته شده است.

۲. داوری داخلی

در داوری داخلی ایران، قانون به‌طور صریح در خصوص صلاحیت داور نسبت به فسخ قرارداد حکم روشنی ارائه نکرده است. به همین دلیل، در رویه قضایی دو رویکرد متفاوت مشاهده می‌شود:

رویکرد اول

برخی از قضات، شرط داوری را مستقل از قرارداد تلقی کرده و معتقدند داور صلاحیت رسیدگی به فسخ قرارداد را دارد، حتی اگر در شرط داوری به‌طور صریح به فسخ اشاره نشده باشد.

رویکرد دوم

بر اساس این دیدگاه، داور تنها زمانی صلاحیت رسیدگی به فسخ را دارد که:

• صراحتاً در شرط داوری

• یا در توافق جداگانه
  اختیار رسیدگی به فسخ قرارداد به او داده شده باشد.

در این رویکرد، رأی داوری صادره در خصوص فسخ، در صورت فقدان اختیار صریح، قابل ابطال تلقی می‌شود.

جمع‌بندی

تقاضای فسخ قرارداد از طریق داوری، امری کاملاً تخصصی و حساس است. در صورت:

• رعایت ترتیب قانونی؛

• ارسال اظهارنامه فسخ؛

• تنظیم صحیح خواسته داوری؛

• و پیش‌بینی دقیق شرط داوری

داور می‌تواند فسخ قرارداد را اعلام نماید. با این حال، بی‌توجهی به جزئیات شکلی و ماهوی، ممکن است رأی داوری را در معرض ابطال قرار دهد.

مشاوره تخصصی

چنانچه در هر مرحله‌ای از تنظیم قرارداد، اعمال فسخ، داوری یا رسیدگی دادگاه این مطلب را مطالعه می‌کنید، پیشنهاد می‌کنم برای بررسی دقیق پرونده خود، با مهدی سلمانیان
وکیل پایه یک دادگستری،
کارشناس ارشد حقوق خصوصی دانشگاه تهران،
و فعال در حوزه داوری، ابطال و دفاع از اعتبار آرای داوری
در ارتباط باشید..