مقدمه:
چک، یکی از رایجترین ابزارهای پرداخت در معاملات است، اما گاهی صادرکننده آن در موعد مقرر وجه چک را نمیپردازد. در چنین شرایطی، دارنده چک علاوه بر حق دریافت اصل مبلغ، میتواند خسارت تأخیر تأدیه نیز مطالبه نماید. این خسارت در حقیقت جبران زیانی است که از دیرکرد تأدیه به دارنده چک وارد میشود؛ چرا که ارزش پول در زمان تأخیر کاهش یافته است.
اما در عمل مشخص کردن مقدار این خسارت، مبنای محاسبه، زمان شروع آن و نحوه مطالبه آن موضوعاتی است که بین حقوقدانان و در رویه قضایی اختلاف وجود دارد. افزون بر این، چکها قوانین خاص خود را دارند و مطالبه خسارت تأخیر تأدیه چک تابعِ مقررات خاص است که با قواعد عمومی مطالبه دین تفاوت دارد.
در این مقاله ابتدا مبانی حقوقی خسارت تأخیر تأدیه چک را بررسی میکنیم، سپس به پرسشهای متداول میپردازیم و در پایان اهمیت همکاری با وکیل را تشریح میکنیم.
بخش اول: مبانی حقوقی خسارت تأخیر تأدیه چک
تعریف و علت وجود
خسارت تأخیر تأدیه، به زیانی گفته میشود که به دارنده دین (در اینجا دارنده چک) بر اثر تأخیر در پرداخت وجه چک وارد میشود. این خسارت به دلیل کاهش قدرت خرید پول در زمان تأخیر و ورود ضرر ناشی از آن، قابل مطالبه است.
در حقوق ایران، اصولاً نهاد خسارت تأخیر تأدیه در ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی آمده است. بر اساس این ماده، اگر دین از نوع وجه رایج کشور باشد، این خسارت قابل مطالبه است. ولی از آنجا که چک ابزاری تجاری است، قوانین خاص چک نیز مداخله میکنند و در مواردی مقررات ویژه چک بر مقررات عمومی ترجیح داده میشود.
مقررات خاص چک
نسبت به خسارت تأخیر تأدیه، دادگاه در رای صادره، صادرکننده را از تاریخ مندرج در چک پرداخت خسارت تأخیر تأدیه محکوم می کند. ظهرنویسان و ضامنین از تاریخی که دارنده چک از آن ها مطالبه ظلب کرده است، محکوم می شوند.
خسارت تأخیر تأدیه، طبق نرخ رسمی تورم که از طرف بانک مرکزی ارائه می شود، از تاریخ مندرج در چک تا زمان وصول مبلغ چک محاسبه می شود.
در اجراییه ثبتی و فوری قضایی خسارت تأخیر تأدیه وصول نمی شود.
بنابراین، بر خلاف ابزارهای غیرتجارتی که ممکن است مطالبه خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ مطالبه شروع شود، در مورد چک، مبدا خسارت، تاریخ سررسید چک است.
در برات و سفته از تمام مسئولین سند تجاری می توان خسارت تاخیر تادیه در یافت کرد ولی در چک طبق قانون فقط از صادر کننده می توان خسارت تاخیر تادیه دریافت کرد.
مبدا خسارت تاخیر تادیه نسبت به صادرکننده؛ در برات و سفته از تاریخ مطالبه وجه آن است. تاریخ واخواست عدم تادیه، به منزله تاریخ مطالبه وجه تلقی می شود و در چک مبدا خسارت تاخیر تادیه از تاریخ مندرج در چک است.
تابع بودن اعسار و توقف محاسبه خسارت
در دعاوی عمومیِ خسارت تأخیر تأدیه، اگر بدهکار ثابت کند اعسار دارد، پرداخت خسارت ممکن است متوقف شود. مورد چک نیز، اگر حکم اعسار صادر شود، محاسبه خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ صدور حکم اعسار به بعد متوقف میشود.
بخش دوم: پرسشهای متداول
در ادامه، مهمترین سوالاتی که معمولاً در ذهن دارندگان چک یا کسانی که میخواهند به عنوان دارنده اقدام کنند، مطرح میشود، همراه با پاسخ به آنها:
۱. خسارت تأخیر تأدیه چک چیست و چه تفاوتی با خسارت تأخیر تأدیه در دعاوی عادی دارد؟
خسارت تأخیر تأدیه چک، همان زیانی است که به دلیل دیرکرد پرداخت وجه چک به دارنده وارد میشود. اما تفاوت آن با خسارت تأخیر تأدیه عمومی در دعاوی دین این است که در مورد چک، قانون خاص چک حاکم است و مبدا و نحوه محاسبه آن طبق مقررات خاص است، نه صرفاً ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی
۲. از چه تاریخی خسارت تأخیر تأدیه چک محاسبه میشود؟
در مورد چک، خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ سررسید چک محاسبه میشود، حتی اگر چک برای مدتی مطالبه نشده باشد. این مبنا، مطابق تبصره الحاقی به ماده ۲ قانون صدور چک و رأی وحدت رویه دیوان عالی کشور است
۳. چگونه میزان خسارت تأخیر تأدیه چک محاسبه میشود؟
برای محاسبه، غالباً از شاخص تورم (شاخص قیمت کالاها و خدمات مصرفی) که توسط بانک مرکزی اعلام میشود، استفاده میشود. روش کلی آن است: نسبت افزایش شاخص، معادل جریمه دیرکرد است در رویه قضایی، ممکن است محاسبه به روش ماهانه یا سالانه انجام شود.
۴. آیا در مطالبه خسارت تأخیر تأدیه هزینه دادرسی پرداخت میشود؟
اگر برای مطالبه خسارت تأخیر تأدیه به صورت مستقل داحواست با ذکر مبلغ ارائه گردد، نیاز به پرداخت هزینه دادرسی است. اما اگر خسارت تأخیر تأدیه ضمن دعوای اصلی (مثلاً مطالبه وجه چک) و بدون ذکر مبلغ جداگانه مطرح شود، معمولاً هزینه دادرسی اضافهای گرفته نمیشود.
۵. اگر صادرکننده چک اعلام اعسار کند، چه تأثیری بر خسارت تأخیر تأدیه دارد؟
اگر حکم اعسار برای صادرکننده صادر شود، محاسبه خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ صدور حکم اعسار به بعد متوقف میشود.
بخش سوم: نکات عملی و اهمیت همکاری با وکیل
در عمل، مطالبه خسارت تأخیر تأدیه چک ممکن است با پیچیدگیهایی همراه باشد. در ادامه به برخی از نکات کاربردی و اهمیت مشورت با وکیل میپردازیم:
نکات کاربردی
1. اقدام سریع
هرچه زمان بگذرد، دستیابی به مستندات، محاسبه شاخص مناسب و اثبات ادعای خسارت دشوارتر میشود. بنابراین دارنده چک باید به محض مواجهه با عدم پرداخت، اقدام حقوقی نماید.
2. جمعآوری مستندات
باید اصل چک، گواهی عدم پرداخت بانک، تاریخها و اسناد دیگر را به دادگاه ارائه کرد. این مستندات جایگاه اثباتی دارند.
3. اظهار خواسته خسارت در دادخواست
بهتر است در دادخواست مطالبه وجه چک، خسارت تأخیر تأدیه نیز قید شود تا دادگاه در حکم، آن را لحاظ نماید.
4. تعیین بازه محاسبه خسارت تا زمان اجرای حکم
درخواست شود که خسارت تا زمان اجرای حکم لحاظ گردد، زیرا در عمل ممکن است بین صدور حکم و اجرای آن مدت زمان طولانی بگذرد.
5. اعتراض به محاسبه صورتگرفته توسط محکومعلیه
در مرحله اجرای حکم، ممکن است اختلاف در محاسبه خسارت پیش آید که نیاز به اعتراض قانونی دارد.
اهمیت همکاری با وکیل متخصص
- تسلط به قوانین و رویه قضایی متغیر
همانگونه که دیدیم، مقررات عام و خاص درباره خسارت تأخیر تأدیه چک تداخل دارند، و رویه قضایی ممکن است در موارد خاص نظر متفاوت داشته باشد. یک وکیل متخصص میتواند در شناسایی و استناد به رأیهای وحدت رویه و آرای مشابه کمک کند. - تنظیم حرفهای دادخواست و لایحههای دفاعی
بیان دقیق خواستهها، محاسبات خسارت و لایحههای دفاعی، اگر بهدرستی تنظیم شوند، احتمال موفقیت طرح دعوا را افزایش میدهند. - پیگیری اجرائیه و اعتراض در مراحل اجرا
وکیل میتواند محاسبه خسارت مرحله اجرا را بررسی و در صورت نیاز به اعتراض و طرح شکایت بپردازد. - کاهش ریسک حقوقی و هزینههای زائد
مشورت با وکیل موجب میشود از طرح شکایت بیحاصل یا انتخاب مسیر اشتباه پرهیز کرده و هزینههای دادرسی و وقت بیهوده کاهش یابد. - تعیین استراتژی مناسب در مواجهه با اعسار یا تقسیط
اگر صادرکننده ادعای اعسار کند، وکیل میداند چگونه از حقوق موکل دفاع کرده و چه استراتژی حقوقی اتخاذ نماید.
در خصوص آشنایی بیشتر با چک و اسناد تجاری مقاله ذیل را مطالعه کنید.
نتیجهگیری
خسارت تأخیر تأدیه چک نهادی حقوقی است که هدف آن جبران زیان ناشی از دیرکرد پرداخت وجه چک است. بر خلاف بسیاری از دعاوی دین عام، در مورد چک، قانون و رویه قضایی برای مبدا محاسبه، نحوه مطالبه و شرایط دخیل، مقررات خاصی را پیشبینی کردهاند. مطالبه این خسارت ممکن است در عمل به دلیل اختلاف در محاسبه، اعسار صادرکننده یا اشتباه در تنظیم دادخواست دچار مشکل شود.
به همین دلیل، همکاری با وکیل متخصص در امور چک و دعاوی اسناد تجاری در این مسیر بسیار حیاتی است. وکیل حرفهای میتواند شما را در تنظیم دادخواست دقیق، محاسبه خسارت صحیح، پیگیری اجراییه و مقابله با مسائل اعسار یا اعتراضات همراهی کند و به افزایش احتمال موفقیت شما کمک نماید
هنوز نظری برای این پست ثبت نشده است.