دادگاه صالح در دعاوی مربوط به چک | راهنمای کامل برای مطالبه وجه و شکایت کیفری
مقدمه
چک یکی از پرکاربردترین اسناد مالی در روابط تجاری و شخصی است. سرعت در گردش، رسمیت قانونی و سهولت در انتقال باعث شده که چک جایگاه ویژهای در معاملات پیدا کند. با این حال، برگشت خوردن چک یا عدم پرداخت آن، یکی از شایعترین مشکلات حقوقی افراد و شرکتهاست. در چنین شرایطی، اولین پرسش دارنده چک این است که: برای پیگیری و طرح دعوا، کدام دادگاه صالح است؟
شناخت دادگاه صالح، علاوه بر جلوگیری از اتلاف وقت و هزینه، موجب تسریع در رسیدگی به پرونده و افزایش شانس موفقیت در مطالبه وجه یا پیگیری کیفری خواهد شد. در ادامه به صورت دستهبندیشده و ساده، انواع مراجع صالح در دعاوی مربوط به چک را بررسی میکنیم.
دادگاه صالح برای دعاوی مربوط به چک
۱. دعاوی حقوقی (مطالبه وجه چک)
زمانی که دارنده چک تصمیم میگیرد از طریق دادگاه حقوقی وجه چک را مطالبه کند، دو مسیر برای تعیین دادگاه صالح وجود دارد:
- دادگاه محل اقامت صادرکننده، ضامن یا ظهرنویس: بر اساس ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی، دعوا باید در محل اقامت خوانده اقامه شود.
- دادگاه محل بانک محالعلیه (شعبه بانکی که چک در آن برگشت خورده است): دارنده اختیار دارد به این دادگاه نیز مراجعه کند.
نکته مهم این است که دعوای حقوقی تنها برای مطالبه وجه و خسارتهای قانونی مطرح میشود و جنبه کیفری ندارد.
در خصوص آشنایی بیشتر با مطالبه حقوقی چک به مقاله ذیل مراجعه نمایید.
۲. شکایت کیفری (چک بلامحل)
اگر چک به علت نبود موجودی یا بلامحل بودن برگشت بخورد و شرایط قانونی شکایت کیفری فراهم باشد، دارنده میتواند علیه صادرکننده شکایت کند. مرجع صالح در این حالت:
- دادسرای عمومی و انقلاب محل بانک محالعلیه است.
- پس از تحقیقات مقدماتی در دادسرا، پرونده برای صدور حکم به دادگاه کیفری دو همان حوزه قضایی ارسال میشود.
مهم است بدانیم که شکایت کیفری محدودیتهایی دارد. مثلاً چکی که بابت تضمین یا مشروط صادر شده باشد، قابل تعقیب کیفری نیست.
دادگاه صالح برای رسیدگی به جرم صدور چک بلامحل دادگاه حوزه قضایی بانکی است که گواهی عدم پرداخت را صادر کرده است( نه محل صدور چک یا محل افتتاح حساب صاحب چک ) مثلا اگر الف در شیراز اقدام به باز کردن حساب و اخذ دسته چک کرده باشد و در مشهد چکی به ب بدهد و ب چک را به بانکی در شهر زنجان برده و در زنجان گواهی عدم پرداخت صادر شود دادگاه زنجان صالح به رسیدگی است. ( رای وحدت رویه شماره 669 مورخ 21/07/1383).
در خصوص شکایت کیفری چک با مطالعه این مقاله بیشتر بدانید.
۳. اقدام از طریق اجرای ثبت
بر اساس قانون، چک یک سند لازمالاجرا محسوب میشود. بنابراین دارنده میتواند بدون طرح دعوا در دادگاه، از طریق اداره اجرای ثبت اسناد رسمی برای توقیف اموال یا مسدود کردن حساب صادرکننده اقدام کند.
این روش سریعتر است، اما نیازمند پرداخت هزینههای اجرایی بوده و در برخی موارد محدودیت دارد.
نقش وکیل در تعیین و مراجعه به دادگاه صالح چک
بسیاری از پروندههای مربوط به چک به دلیل انتخاب نادرست مرجع صالح یا تنظیم غیرتخصصی دادخواست، زمان و هزینه زیادی را به خود اختصاص میدهند. حضور یک وکیل متخصص دعاوی چک میتواند در موارد زیر بسیار مؤثر باشد:
- تشخیص صحیح اینکه دعوا باید در دادگاه حقوقی یا کیفری مطرح شود.
- انتخاب دادگاه صالح برای جلوگیری از صدور قرار عدم صلاحیت.
- تنظیم دادخواست یا شکوائیه به صورت دقیق و مستند به مواد قانونی.
- پیگیری سریع پرونده و استفاده از ابزارهای قانونی مثل تأمین خواسته یا توقیف اموال.
- مشاوره درباره بهترین مسیر (حقوقی، کیفری یا اجرای ثبت) متناسب با شرایط دارنده.
نتیجهگیری
شناخت دادگاه صالح در دعاوی چک نقش حیاتی در موفقیت پرونده دارد.
- اگر هدف صرفاً مطالبه وجه باشد → دادگاه حقوقی محل اقامت صادرکننده یا محل بانک.
- اگر هدف تعقیب کیفری به دلیل چک بلامحل باشد → دادسرای محل بانک و سپس دادگاه کیفری دو.
- اگر نیاز به اجرای سریع بدون دادگاه وجود داشته باشد → اداره اجرای ثبت بهترین گزینه است.
با توجه به پیچیدگی قوانین و استثناهای متعدد، توصیه میشود قبل از هر اقدامی، با یک وکیل متخصص در امور چک مشورت کنید. این کار ریسک شکست پرونده و اتلاف وقت را به حداقل میرساند.
در خصوص آشنایی بیشتر با چک و اسناد تجاری مقاله ذیل را مطالعه کنید.
سؤالات متداول درباره دادگاه صالح در دعاوی چک
۱. آیا دارنده میتواند همزمان شکایت کیفری و دعوای حقوقی مطرح کند؟
بله، مانعی وجود ندارد. اما معمولاً ابتدا از مسیر کیفری پیگیری میشود، چون بازدارندگی بیشتری دارد.
۲. اگر صادرکننده چک در شهری غیر از محل بانک زندگی کند، دارنده باید کجا طرح دعوا کند؟
دارنده اختیار دارد دعوا را یا در دادگاه محل اقامت صادرکننده یا در دادگاه محل بانک مطرح کند.
۳. آیا همه چکها قابلیت شکایت کیفری دارند؟
خیر. چکهای تضمینی، چکهای سفید امضا و چکهای مشروط مشمول تعقیب کیفری نیستند.
۴. هزینه دادرسی دعاوی چک چقدر است؟
هزینه دادرسی در دعوای حقوقی طبق تعرفه دعاوی مالی محاسبه میشود. در اجرای ثبت نیز هزینه اجرایی جداگانه وجود دارد.
۵. چرا توصیه میشود در دعاوی چک از وکیل استفاده کنیم؟
زیرا تشخیص دادگاه صالح و تنظیم دقیق دادخواست، نیازمند دانش حقوقی است و هرگونه اشتباه میتواند روند رسیدگی را ماهها به تأخیر بیندازد.
هنوز نظری برای این پست ثبت نشده است.