مطالبه وجه ناشی از قرارداد
راهنمای حقوقی کاربردی برای وصول مطالبات قراردادی
مقدمه
در عمل، بخش قابلتوجهی از پروندههای مالی که بهعنوان وکیل با آنها مواجه میشوم، ناشی از عدم ایفای تعهدات مالی مندرج در قرارداد است. بسیاری از اشخاص تصور میکنند صرف داشتن قرارداد برای دریافت طلب کافی است؛ در حالی که نحوه تنظیم قرارداد، تاریخ سررسید، شروط پرداخت و حتی نحوه مطالبه، نقش تعیینکنندهای در امکان وصول وجه دارد.
مطالبه وجه ناشی از قرارداد، اگر بهدرستی و بر مبنای تحلیل حقوقی مطرح نشود، ممکن است با رد دعوا یا محکومیت به پرداخت هزینه دادرسی مواجه شود. در این مقاله تلاش کردهام موضوع را دقیق، بندبهبند و کاملاً کاربردی توضیح دهم.
منظور از مطالبه وجه ناشی از قرارداد چیست؟
مطالبه وجه قراردادی، دعوایی است که در آن متعهدله (طلبکار) از دادگاه میخواهد متعهد (بدهکار) را به پرداخت مبلغی محکوم کند که:
- بهموجب قرارداد بر عهده او قرار گرفته
- موعد پرداخت آن فرا رسیده
- پرداخت نشده است
این مبلغ ممکن است شامل:
- اصل طلب
- مانده ثمن معامله
- حقالزحمه
- مطالبات پیمانکاری
- وجهالتزام یا خسارت قراردادی
باشد.
تحلیل مبنای قانونی مطالبه وجه قراردادی
دادگاهها در این دعوا صرفاً به «طلبکار بودن خواهان» اکتفا نمیکنند، بلکه وجود تعهد الزامآور حقوقی را بررسی میکنند.
۱. ماده ۲۱۹ قانون مدنی
اصل لزوم قراردادها را بیان میکند.
یعنی اگر قرارداد بهدرستی منعقد شده باشد، هیچیک از طرفین نمیتواند بدون دلیل قانونی از اجرای آن سر باز بزند.
۲. ماده ۲۲۱ قانون مدنی
اگر یکی از طرفین به تعهد مالی خود عمل نکند، مسئول جبران خسارت خواهد بود، مشروط بر اینکه:
- تعهد ثابت باشد
- ایفای آن ممکن بوده باشد
- تقصیر متعهد احراز شود
۳. ماده ۲۳۰ قانون مدنی (وجهالتزام)
اگر در قرارداد، مبلغ مشخصی بهعنوان خسارت عدم انجام تعهد یا تأخیر تعیین شده باشد، دادگاه حق تغییر آن را ندارد؛ مگر در موارد استثنایی.
شرایط اساسی طرح دعوای مطالبه وجه
بر اساس رویه قضایی، وجود این شرایط ضروری است:
۱. وجود قرارداد معتبر
قرارداد میتواند:
- کتبی
- شفاهی (با ادله اثباتی)
باشد.
اما در عمل، قرارداد کتبی معتبر شانس موفقیت دعوا را چند برابر میکند.
۲. تصریح یا قابلیت استنباط تعهد مالی
باید مشخص باشد:
- چه کسی بدهکار است
- چه مبلغی بدهکار است
- مبنای محاسبه مبلغ چیست
ابهام در مبلغ، یکی از دلایل اصلی رد دعوا است.
۳. فرا رسیدن سررسید پرداخت
قبل از سررسید، اصولاً دعوای مطالبه وجه قابلیت استماع ندارد، مگر اینکه:
- شرط حال بودن دین وجود داشته باشد
- تعهد بهطور کلی منکر شده باشد
۴. عدم ایفای تعهد
دادگاه بررسی میکند آیا:
- پرداخت انجام شده؟
- تهاتر صورت گرفته؟
- تعهد ساقط شده؟
مرجع صالح برای مطالبه وجه
۱. دادگاه حقوقی
در اکثر قراردادهای عادی:
- دادگاه محل اقامت خوانده
- یا محل انجام تعهد
صلاحیت رسیدگی دارد.
۲. اجرای ثبت
اگر طلب ناشی از:
- سند رسمی
- چک
- سفته
باشد، میتوان بدون طرح دعوا، از طریق اجرای ثبت اقدام کرد که معمولاً سریعتر است.
مطالبه خسارات در کنار اصل طلب
یکی از اشتباهات رایج، مطالبه نکردن خسارات قانونی است.
در دادخواست میتوان مطالبه کرد:
- خسارت تأخیر تأدیه
- وجهالتزام قراردادی
- هزینه دادرسی
- حقالوکاله وکیل
عدم مطالبه صریح این موارد = عدم صدور حکم نسبت به آنها.
بررسی دفاعیات رایج بدهکار
در اغلب پروندهها، خوانده به موارد زیر استناد میکند:
۱. ادعای پرداخت
که اثبات آن با بدهکار است و باید دلیل ارائه دهد.
۲. فسخ یا انفساخ قرارداد
دادگاه بررسی میکند آیا فسخ:
- قانونی بوده؟
- بهموقع اعلام شده؟
- آثار حقوقی آن محقق شده؟
۳. تهاتر
تهاتر فقط در صورت تساوی شرایط قانونی پذیرفته میشود.
نقش وکیل در مطالبه وجه قراردادی
دعوی مطالبه وجه، ظاهراً ساده اما در واقع جزء دعاوی فنی است.
نقش وکیل در موارد زیر تعیینکننده است:
- تشخیص مرجع صالح
- تنظیم دقیق خواسته
- اثبات سررسید دین
- جلوگیری از اطاله دادرسی
- تأمین خواسته و توقیف اموال بدهکار
نتیجهگیری
مطالبه وجه ناشی از قرارداد، صرفاً ارائه قرارداد به دادگاه نیست؛ بلکه تحلیل دقیق مفاد قرارداد، نحوه مطالبه و انتخاب مسیر قانونی اهمیت اساسی دارد.
تجربه نشان داده است که اقدام عجولانه و بدون بررسی حقوقی، نهتنها موجب وصول طلب نمیشود، بلکه باعث از دست رفتن زمان و هزینه نیز خواهد شد.
پرسشهای متداول
آیا بدون قرارداد کتبی میتوان وجه را مطالبه کرد؟
بله، اما اثبات آن دشوارتر است و نیاز به ادله مکمل دارد.
خسارت تأخیر تأدیه چگونه محاسبه میشود؟
بر اساس شاخص تورم اعلامی بانک مرکزی و از زمان مطالبه رسمی.
اگر بدهکار اموالی نداشته باشد چه باید کرد؟
میتوان از تأمین خواسته، شناسایی اموال و در موارد خاص، پیگیری اعسار استفاده کرد.
📌 مشاوره تخصصی مطالبه وجه قراردادی
اگر با عدم پرداخت وجه قراردادی مواجه هستید، بررسی سریع و دقیق پرونده قبل از هر اقدام، از بروز اشتباهات جبرانناپذیر جلوگیری میکند.
هنوز نظری برای این پست ثبت نشده است.