✅ هر آنچه باید درباره «دستور عدم پرداخت چک» بدانید
راهنمای کامل حقوقی بر اساس ماده ۱۴ قانون صدور چک
مقدمه
چک همچنان یکی از پرکاربردترین ابزارهای پرداخت در روابط مالی و تجاری است. اما گاهی بنا به دلایلی مانند مفقودی، سرقت، جعل، کلاهبرداری یا خیانت در امانت، صادرکننده چک ناچار میشود برای جلوگیری از تضییع حقوق خود، از دستور عدم پرداخت چک استفاده کند.
بیاطلاعی از شرایط و زمانبندی قانونی این دستور، میتواند پیامدهای سنگینی مانند ثبت سوءاثر چک برگشتی، محرومیتهای بانکی و حتی صدور اجراییه مستقیم را به همراه داشته باشد.
در این مقاله، بهصورت کاربردی و دقیق، تمام نکات مهم دستور عدم پرداخت چک را بر اساس ماده ۱۴ قانون صدور چک و اصلاحات جدید بررسی میکنیم.
دستور عدم پرداخت چک چیست؟
بر اساس ماده ۱۴ قانون صدور چک، هرگاه چک به یکی از دلایل زیر مورد تعقیب قرار گیرد، صادرکننده میتواند به بانک دستور عدم پرداخت بدهد:
- مفقودی چک
- سرقت چک
- جعل
- کلاهبرداری
- خیانت در امانت
❗ نه صرفاً اختلاف حساب یا دعوای قراردادی
در این حالت، بانک مکلف است پرداخت وجه چک را متوقف کند، مشروط به اینکه صادرکننده مراحل قانونی بعدی را بهدرستی انجام دهد.
مهلت طلایی ۷ روزه؛ مهمترین نکته حقوقی
پس از صدور دستور عدم پرداخت، صادرکننده چک حداکثر ۷ روز فرصت دارد:
✅ در مرجع قضایی صالح شکایت مطرح کند
✅ گواهی تقدیم شکایت را به بانک ارائه دهد
اگر این کار انجام نشود:
- دستور عدم پرداخت بیاثر میشود
- چک مشمول سوءاثر چک برگشتی خواهد شد
- تمام محدودیتهای قانونی چک برگشتی اعمال میشود
آیا دستور عدم پرداخت، مانع سوءاثر چک میشود؟
✅ بله، اما فقط در یک حالت خاص
طبق اصلاحات اخیر قانون صدور چک:
- اگر در گواهی عدم پرداخت بانک، علت برگشت «اعمال ماده ۱۴» درج شود
→ این چک برای صادرکننده سوءاثر بانکی ندارد
❌ اما:
- اگر حتی یک دقیقه بعد از برگشت چک اقدام به دستور عدم پرداخت شود
→ این دستور هیچ تأثیری در رفع سوءاثر ندارد
در این حالت:
- ممنوعیت افتتاح حساب
- عدم دریافت خدمات بانکی
- عدم دریافت تسهیلات
- امکان صدور اجراییه مستقیم دادگاه
همگی برقرار خواهند بود.
مسدودی حساب در اعمال ماده ۱۴ چگونه است؟
یکی از نکات بسیار مهم و کمتر گفتهشده:
🔹 با اعمال ماده ۱۴:
- چک و شماره سریال آن مسدود میشود
- حساب صادرکننده نیز باید به میزان مبلغ چک مسدود گردد
📌 نکته کلیدی:
مسدودی حساب باید:
- از تاریخ سررسید چک
- تا پایان روز هفتم بعد از دستور عدم پرداخت
ادامه داشته باشد.
مثال:
اگر:
- دستور عدم پرداخت: ۲۰ آبان
- تاریخ سررسید چک: ۲۳ آبان
✅ بانک باید:
- در روز ۲۳ آبان حتی اگر حساب مانده صفر دارد
- حساب را به میزان مبلغ چک مسدود کند
اگر تا ۲۷ آبان شکایتی ارائه نشود:
- چک و حساب هر دو آزاد میشوند
اگر شکایت ارائه نشود یا دستوردهنده منصرف شود چه میشود؟
در صورت:
- عدم ارائه گواهی شکایت
- یا اعلام انصراف از دستور عدم پرداخت
🔹 بانک مکلف است:
- ابتدا اعمال ماده ۱۴ را از دلایل برگشت حذف کند
- سپس نسبت به اعمال سوءاثر چک برگشتی اقدام نماید
✅ در این حالت:
- مبلغ مسدودی، صرفاً به ذینفع چک پرداخت میشود
آیا امکان رفع مسدودی وجود دارد؟
بله، اما بستگی به وضعیت دارد:
✅ قبل از اقدام قضایی:
- صادرکننده یا ذینفع
- با درخواست کتبی
میتوانند مسدودی را رفع کنند.
❌ بعد از ارائه گواهی شکایت:
- رفع مسدودی صرفاً با دستور دادگاه امکانپذیر است
- بانک رأساً نمیتواند حساب را آزاد کند
تأثیر اعمال ماده ۱۴ بر دریافت دستهچک جدید
نکته بسیار مهم برای فعالان تجاری:
🔹 چکهایی که:
- مشمول ماده ۱۴ شدهاند
- و گواهی دادگاه آنها به بانک ارائه شده
- اطلاعاتشان در سامانه صیاد ثبت شده است
✅ «تعیینتکلیفشده» محسوب میشوند
✅ و در محاسبه الزام بازگشت ۸۰٪ چکها برای دریافت دستهچک جدید لحاظ میگردند
برای گرفتن دسته چک جدید، چکهایی که اعمال ماده ۱۴ شدهاند و دستور دهنده گواهی دادگاه را به بانک ارائه کرده، با وارد کردن شماره و تاریخ نامه توسط بانک در سامانه صیاد، این چکها تعیین تکلیف شده تلقی میگردند و در زمره چکهای ارائه شده در راستای الزام به بازگشت 80 درصد محسوب میگردند.
نتیجهگیری
دستور عدم پرداخت چک، یک ابزار حقوقی مهم اما پرریسک است.
کوچکترین اشتباه در زمان، نحوه اقدام یا ارائه مدارک میتواند:
- موجب سوءاثر چک برگشتی شود
- محدودیتهای سنگین بانکی ایجاد کند
اگر چک شما مفقود، سرقت یا مورد سوءاستفاده قرار گرفته، تصمیم سریع و مشاوره با وکیل متخصص بهترین راه پیشگیری از خسارات جبرانناپذیر است.
❓ سؤالات متداول
آیا میتوان بهدلیل اختلاف حساب دستور عدم پرداخت داد؟
خیر. اختلاف حساب مشمول ماده ۱۴ قانون صدور چک نیست.
اگر بعد از برگشت چک دستور عدم پرداخت بدهم، سوءاثر حذف میشود؟
خیر. دستور باید قبل از برگشت چک اعمال شود.
آیا بانک بدون دستور دادگاه میتواند مسدودی را رفع کند؟
فقط در صورتی که اقدام قضایی انجام نشده باشد.
در غیر این صورت، فقط با دستور دادگاه.
آیا اعمال ماده ۱۴ مانع صدور اجراییه مستقیم میشود؟
✅ بله، مشروط به اینکه بهموقع و صحیح انجام شود.
📞 ارتباط با وکیل
اگر درگیر:
- دستور عدم پرداخت چک
- رفع سوءاثر
- شکایت خیانت در امانت یا کلاهبرداری
- یا دعاوی ناشی از چک هستید
مشاوره تخصصی میتواند شما را از محرومیتهای بانکی و دعاوی پرهزینه نجات دهد.
وکیل فاطمه سلیقه
وکیل دادگستری
متخصص دعاوی چک، اسناد تجاری و دعاوی مالی
هنوز نظری برای این پست ثبت نشده است.